İSPANYA’DA ZEYTİNYAĞI KRİZİ: ÜRETİCİ ZARARDA, MARKET FİYATLARI YÜKSEK

İspanya’da zeytinyağı piyasasında üretici ile tüketici arasındaki fiyat farkı gündeme geldi. Üreticilerin sattığı zeytinyağının fiyatı hızla gerilerken market raflarındaki fiyatların aynı ölçüde düşmemesi tartışmalara neden oldu.

Natürel sızma zeytinyağının üretici fiyatı kilogram başına yaklaşık 3,10 avroya kadar indi. Geçen yıl ekim ayında 4,50 avro seviyesinde bulunan fiyatlardaki düşüş, üretim maliyetleriyle mücadele eden çiftçilerin üzerindeki baskıyı artırdı.

MARKETTE LİTRE FİYATI 4,35 AVROYA KADAR ÇIKIYOR

Üretici fiyatlarındaki gerileme tüketicilerin alışverişine henüz aynı oranda yansımadı. İspanya’da market markalı natürel sızma zeytinyağının litre fiyatı 4,35 avroya kadar yükseliyor.

Üretici fiyatının litre karşılığı yaklaşık 2,85 avro seviyesinde bulunurken raf fiyatıyla arasındaki fark yaklaşık 1,50 avroya ulaşıyor. Şişeleme, dağıtım ve perakende süreçlerindeki maliyetlerin yanı sıra mevcut stokların hangi fiyatlardan alındığı da indirimlerin tüketiciye yansıma hızını etkiliyor.

ÜRETİCİLER MALİYETLERİN ALTINDA SATIŞTAN ŞİKÂYETÇİ

Zeytinyağı fiyatlarındaki düşüş, tüketiciler açısından daha ucuz ürün beklentisi yaratırken üreticiler için gelir kaybı anlamına geliyor.

İspanya’daki çiftçi örgütleri, natürel sızma zeytinyağının kilogram başına yaklaşık 3,30 avroluk fiyatının birçok işletmenin üretim maliyetini karşılamadığını belirtiyor. Zeytin yetiştirilen belediyelerin oluşturduğu AEMO birliğine göre, zeytinyağı üretim maliyetleri 2021’den bu yana yüzde 57 arttı.

Özellikle sulama imkânı bulunmayan ve yağışa bağlı üretim yapan zeytinliklerde risk daha yüksek. Bu işletmeler hem düşük verimle hem de artan maliyetlerle mücadele ediyor.

ÜRETİMİN 1,6 MİLYON TONA ULAŞMASI BEKLENİYOR

İspanya’da yeni hasat dönemine ilişkin üretim tahminleri de fiyatlar üzerindeki baskıyı artırıyor. Üretimin 1,6 milyon tona ulaşması ve önceki yıla göre yaklaşık yüzde 23 artması bekleniyor.

Arzın yükselmesi, fiyatların gerilemesinde etkili olurken üreticilerin maliyetlerini karşılamasını zorlaştırıyor. Çiftçi örgütleri, piyasadaki fiyat düşüşünü sınırlamak amacıyla hükümetin önlem almasını talep ediyor.

ÜRETİCİLERDEN STOKLAMA DÜZENLEMESİ TALEBİ

İspanyol üreticiler, zeytinyağının bir bölümünün geçici olarak piyasadan çekilmesini sağlayacak bir stoklama mekanizmasının uygulanmasını istiyor.

Gündeme getirilen düzenleme kapsamında üretimin belirli bir bölümünün hemen satışa sunulmak yerine depolanması sağlanabilir. Böylece piyasadaki arzın sınırlandırılması ve fiyatların daha fazla gerilemesinin önlenmesi amaçlanıyor.

Ancak bu tür bir müdahalenin tüketicilere yansıması farklı olabilir. Üretici fiyatlarını destekleyebilecek stoklama uygulaması, marketlerde beklenen indirimlerin de sınırlı kalmasına yol açabilir. İspanyol hükümetinin konuyla ilgili kararını önümüzdeki ay vermesi bekleniyor.

TÜRKİYE’NİN ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİNDEKİ KONUMU DEĞİŞEBİLİR

Türkiye, 2024/25 sezonunda 505 bin tonluk zeytinyağı üretimiyle dünya sıralamasında ikinci sıraya yükseldi. Ancak 2025/26 sezonuna ilişkin tahminler, üretimde önemli bir gerilemeye işaret ediyor.

Türkiye’de üretimin 290 bin tona düşmesi halinde ülkenin İspanya, Tunus ve İtalya’nın ardından dördüncü sırada yer alması bekleniyor. Aynı dönemde İspanya’nın üretiminin Türkiye’nin yaklaşık 4,5 katına ulaşacağı tahmin ediliyor.

İspanya’da üretici fiyatlarının düşmesi, yüksek üretim kapasitesinin tek başına çiftçiler için yüksek kazanç anlamına gelmediğini ortaya koyuyor. Üretim miktarı, maliyetler ve market fiyatları arasındaki dengenin nasıl şekilleneceği, hem üreticilerin gelirlerini hem de tüketicilerin zeytinyağına erişimini etkileyecek.