Nezaket mi, Konfor mu?

Yanımızda haksızlığa uğrayan bir insan varken, kimi zaman sevdiğimiz birini bile ikaz edebilir miyiz?
Yoksa susmayı, görmezden gelmeyi ve dengeleri bozmamayı mı seçiyoruz?

Son zamanlarda sosyal hayatta sıkça karşılaşılan bir insan profili dikkat çekiyor. Bu kişiler, yalnızca kendilerine dokunan meselelerde ses çıkarıyor; başkasının yaşadığı haksızlık söz konusu olduğunda ise sessiz kalmayı tercih ediyor. “Bana dokunmayan yılan bin yıl yaşasın” anlayışı, bu tutumun en sade özeti.

Bu sessizlik çoğu zaman tarafsızlık olarak sunuluyor. Oysa tarafsızlık ile konfor alanını korumak arasında ciddi bir fark var. Haksızlık karşısında susmak, çoğu zaman bir duruş değil; bir kaçış biçimine dönüşüyor.

Dikkat çeken bir diğer nokta ise bu kişilerin ahlâk üzerine konuşmaktan çekinmemesi. Doğru, yanlış, erdem, nezaket… Söylem oldukça güçlü. Ancak söylem ile eylem arasındaki mesafe açıldıkça, bu kavramlar anlamını yitiriyor.

Nezaket de tam olarak burada sorgulanmalı. Gerçek bir erdem mi, yoksa gerektiğinde takılan bir maske mi? Çünkü nezaket yalnızca işimize geldiğinde gösteriliyorsa; rahatsızlık verdiği anda ortadan kayboluyorsa, geriye sadece kibar bir sessizlik kalıyor.

Sosyal psikoloji bu durumu uzun zamandır açıklıyor. “Seyirci etkisi” olarak tanımlanan bu olgu, bireylerin bir haksızlığa tanık olduklarında sorumluluğu başkalarına yükleyerek müdahale etmekten kaçındıklarını ortaya koyuyor. Özellikle sosyal risk barındıran durumlarda ya da mevcut ilişkileri zedeleme ihtimali varsa, sessizlik daha güvenli bir seçenek hâline geliyor. Bu tutum çoğu zaman bilinçli bir kötülükten değil; konforu kaybetme korkusundan besleniyor.

Ve unutmamak gerekir ki kimse, başına gelenlerin aynısını yaşamadan bu dünyadan göçmüyor. Hepimizin sevdikleri var; herkes bu hayatın içinde kendi sınavlarıyla ilerliyor. Mesele, sıra bize gelmeden önce başkasının acısını görüp göremediğimizde düğümleniyor.

Belki de asıl soruyu şuraya bırakmak gerekiyor:
Sessiz kaldığımız her an gerçekten nazik miyiz, yoksa yalnızca kendimizi mi koruyoruz?