Hayal Kurmanın Ötesinde: Maladaptive Daydreaming Kavramı

Yoğun stresin, hayatın koşuşturmasının ve üzerimizdeki baskının içinden kısa bir süreliğine uzaklaşmak için hayal kurarız. Bazen de inandığımız ve uğruna çabaladığımız bir gayeye ulaştığımız anı zihnimizde canlandırırız. Hayal kurmak, zihnimiz için çoğu zaman masum ve hatta gereklidir. Ruhun nefes aldığı, sakinleştiği bir alandır. Ancak her şeyde olduğu gibi, hayalin fazlası da zararlı olabilir. “Nasıl yani, hayal de mi kurmayacağız kardeşim?” dediğinizi duyar gibiyim. Elbette hayal kuracağız. Ancak eğer hayaller günün birkaç saatini alıyor; dersinizi, işinizi ya da sosyal ilişkilerinizi aksatıyorsa, bu durum psikolojide Maladaptive Daydreaming olarak adlandırılan bir kavramla açıklanabilir. Türkçeye “uyumsuz hayal kurma” olarak çevrilen maladaptive daydreaming; kişinin kendi yarattığı hayal dünyasına uzun süreler boyunca, kontrolsüz biçimde dalmasıyla tanımlanır. Bu hayaller genellikle oldukça detaylıdır, duygusal olarak yoğundur ve bırakılması zordur. Kimi zaman müzik dinlerken, kimi zaman izlenen bir film ya da sahneden etkilenerek kişi kendi senaryosunu kurar. Bu sürece ileri geri yürüme, sallanma ya da kendi etrafında dönme gibi tekrarlayıcı hareketler eşlik edebilir. Kişi, hayal kurduğu anların gerçek olmadığının farkındadır; ancak buna rağmen bu durumu durdurmakta zorlanır. Uzmanlara göre maladaptive daydreaming; stres, kaygı, yalnızlık, duygusal boşluk ya da travmatik yaşantılarla ilişkili olabilir. Kişi, gerçek hayatta karşılanmayan ihtiyaçlarını hayal dünyasında telafi etmeye çalışır. Zamanla bu durum, basit bir kaçıştan çıkıp bağımlılık benzeri bir döngüye dönüşebilir. Elbette her hayal kurma uyumsuz değildir. Buradaki temel ayrım; hayalin kontrol edilebilir olup olmadığı ve kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğidir.