İzlanda’dan Tarihi Adım: Herkese Aylık 1300 Dolar Temel Gelir

İzlanda, sosyal politikalar alanında tüm dünyanın dikkatini çekecek bir karara imza attı. Hükümet, ülkede yaşayan her yetişkine aylık 1300 dolar (yaklaşık 67 bin TL) temel gelir sağlanacağını açıkladı. Böylece İzlanda, evrensel temel geliri ulusal ölçekte uygulayan ilk ülkelerden biri olma yoluna girdi.

Karar, özellikle pandemi sonrası artan ekonomik baskılar ve geçim zorlukları karşısında “vatandaşın nefes alması” için atılmış en kapsamlı adımlardan biri olarak değerlendiriliyor.

“Ekonomi rahatlayacak, sosyal kaygı azalacak”

İzlanda Sosyal Refah Bakanlığı, yeni sistemin yalnızca maddi destek olmadığını, aynı zamanda toplumsal refahı artıran bir güvence mekanizması olduğunu vurguluyor. Bakanlık yetkililerine göre bu ödeme, insanlara:

• sürekli gelir kaygısı duymadan yaşama,

• yeni iş veya girişim denemeleri yapma,

• eğitim ve beceri geliştirme fırsatlarına yönelme

imkânı sağlayacak.

Pilot uygulamalarda elde edilen sonuçların “beklentilerin de ötesinde” olduğu ve vatandaşların borçlanma oranlarının düştüğü, psikolojik olarak daha iyi hissettikleri ve yeni iş fikirleri geliştirmeye daha istekli oldukları açıklandı.

Kimler yararlanacak?

Yeni model oldukça net:
İzlanda’da yaşayan 18 yaş üstü herkes aylık ödemeden yararlanacak.

Bunun için ayrıca bir gelir testi, işsizlik kaydı ya da başvuru formu gerekmeyecek. Devlet, ödemeleri doğrudan banka hesaplarına yatıracak.

Finansman nasıl sağlanacak?

Hükümet, bütçenin büyük bölümünü:

• turizm gelirlerinden alınan yeni vergiler,

• dijital ekonomi vergileri,

• çevresel dönüşüm projeleri kapsamında oluşturulan karbon fonu

gibi çeşitli gelir kaynaklarından karşılayacak.

Uzmanlar, İzlanda’nın küçük ama güçlü ekonomisinin bu yükü kaldırabileceğini ve sistemin ülke için “riskten çok fırsat” olacağını belirtiyor.

Küresel yankı uyandırdı

Dünyanın birçok ülkesinde yıllardır tartışılan “karşılıksız temel gelir” modeli, ilk kez bu kadar kapsamlı şekilde bir devlet politikası hâline geliyor. İzlanda’nın adımı, özellikle Avrupa ülkeleri arasında geniş bir tartışmanın fitilini ateşledi.

Ekonomi çevreleri, projenin başarıya ulaşması hâlinde “yeni nesil sosyal devlet” anlayışının diğer ülkelere de yayılabileceğini düşünüyor.