Ne Saat var Ne Takvim: Zaman Kavramını Bilmeyen Amazon Kabile Amondawa

Saatler, takvimler, doğum günleri ve ajandalar modern insanın yaşamını şekillendiren en temel unsurlar. Ancak Brezilya Amazonları’nın derinliklerinde yaşayan Amondawa halkı, zamanı dünyanın geri kalanından bambaşka bir algıyla deneyimliyor.

Zamanı Tanımlayan Kelimeleri Yok

Brezilya'nın kuzeybatısında yaşayan ve dış dünyayla ilk temasları 1986 yılında gerçekleşen Amondawa halkı üzerine 2011 yılında detaylı bir antropolojik ve dilbilimsel araştırma yapıldı.

Araştırmacıların ulaştığı en çarpıcı sonuçlar şunlar:

• Soyut Zaman Kavramı Yok: Amondawa dilinde "zaman" sözcüğünü doğrudan karşılayan soyut bir kelime bulunmuyor.

• Tarih ve Birim Yok: Dil içinde haftaları, ayları veya yılları ifade eden hiçbir sözcük yer almıyor.

• Doğal Döngülere Bağlı Yaşam: Topluluk zamanı sayılarla ölçmek yerine yalnızca gündüz-gece ayrımı ile yağışlı ve kurak mevsim döngüleriyle hareket ediyor.

Yaşlarını Sayılarla Değil, İsim değiştirerek İfade Ediyorlar

Amondawa toplumunda hiç kimse kaç yaşında olduğunu sayılarla söyleymiyor. Yaşlanma ve büyüme süreçleri doğum günleriyle değil, toplumsal roller ve isim değişiklikleriyle işaretleniyor.

İsim Değiştirme Gelenekleri: Bir çocuk büyüdükçe mevcut ismini yeni doğan kardeşine devrediyor ve kendisine yetişkinliğe adım attığını gösteren yeni bir isim alıyor. İnsanların hayat evreleri rakamlarla değil, aldıkları bu yeni kimliklerle tanımlanıyor.

Zaman Algısı Kültürel Bir İcat mı?

Araştırmaya liderlik eden dilbilimci Chris Sinha, modern insanların zamanı "tükenebilen", "kaybedilebilen" veya "harcanabilen" bir meta olarak görmesinin doğuştan gelen evrensel bir mekanizma olmadığını vurguluyor.

Amondawa örneği, saat ve takvim odaklı doğrusal zaman anlayışının insan zihninin kaçınılmaz bir parçası olmaktan ziyade, toplumların geliştirdiği kültürel bir araç olduğunu gösteriyor. Aynı zamanda uykudaki rüya deneyimlerimizde olduğu gibi, beynin olayları sıralama biçiminin esnekliğine dikkat çekiyor.